Inleiding
Wijdenes, een klein dorpje met iets meer dan 1000 inwoners tussen Hoorn en Enkhuizen aan het IJselmeer, neemt binnen de familie Schaap en Pieters een bijzonder plaats in. Ten eerste is het de plaats waar mijn vader is opgegroeid maar niet onbelangrijk, ook de plaats waar mijn moeder in de oorlog ging werken en op die wijze mijn vader ontmoet heeft. Omdat het een klein boerendorp was waar ook in de laatste oorlogsjaren nog voldoende eten te verkrijgen was, is de hele familie Pieters het laatse oorlogsjaar naar Wijdenes verhuisd. Ook andere dochters van de familie Pieters (Rie en Annie) hebben hier hun man leren kennen. Voor veel leden van beide families dus een plaats die belangrijk was.
Voor de jongste broer van mijn moeder, Gerrit is het ook een bijzondere plaats. Als jongen is hij lopend van Amsterdam naar Wijdenes gekomen, een tocht die hij later nog eens herhaald heeft.
Het volgende artikel in de Volkskrant van 4 mei 2010 bracht me op het idee om wat herinneringen aan Wijdenes en dan voornamelijk de oorlogsjaren, te verzamelen. Uiteraard niet volledig en zeker gekleurd, maar toch als een soort monument aan ouders en grootouders.
Door omstandigheden thuis heb ik zo rond mijn derde en vierde jaar een half jaar doorgebracht op de boerderij. Daar kan ik me uiteraard niets meer van herinneren, maar de binding met Wijdenes en zeker de boerderij is daar zeker door ontstaan.Zeker opa Schaap was een bijzondere man, maar ook de altijd aanwezige rustige steun van oma was bijzonder.
Van de boerderij kan ik me nog heel veel herinneren. Jammer genoeg is hij allang vervangen door een nieuwere variant zodat al die mooie en bijzonder plekjes er niet meer zijn.
De koegang, de dars, de boet, de kleine oude gele steentjes op het pad, de waterput, de wc achter in de koegang, de bedstedes, de zolder en noem maar op, er is nog zoveel dat in het geheugen gegrift is.
Voor anderen is het weer de keuken met elektrisch formuis, de waterpomp, de kachel, de altijd brandende oliestellen met was, weksel, wild dat stond te pruttelen etc.
En dan natuurlijk de boomgaard achter de boerderij. Hoewel ik dat niet mocht, zijn er toch veel bomen beklommen en appels en pruimen geplukt. Ook heb ik veel mee geholpen bessen plukken en dat zorgde voor een welkome aanvulling van de financieën.
Documenten
De basis van deze herinneringen is, zoals eerder gezegd, het stuk in de volkskrant. In de familie werd er nauwelijks over de tweede wereld oorlog gesproken, in ieder geval niet waar de kinderen bij waren. Daarom is het moeilijk om iets over die periode te vertellen, maar zeker is dat de boerderij een belangrijke rol in Wijdenes en omgeving gespeeld heeft en dat zowel opa als mijn vader en ome Piet daar een belangrijke rol in gespeeld hebben. Van wat ik weet was dat ze alle drie (en mogelijk ook andere familieleden, maar dat weet ik niet) een actieve rol in het verzet vervuld hebben, dat weilanden in de buurt van de boerderij als droppingvelden (boer Kolles) voor documentatie en wapens gebruikt werden waarna het gedropte in de boerderij uitgepakt en verdeeld werd en dat er minimaal drie onderduikers sinds 1942 gedurende langere tijd op de boerderij gewoond hebben. De volgende documenten stammen nog uit die tijd.
Omdat moeder Pieters in Wijdenes bij een boer in de huishouding werkte en daar met vader Schaap kennis gemaakt had en omdat de voedselvoorziening in Amsterdam steeds slechter werd, kwam de hele familie met uitzondering van de twee oudste zonen, ome Hil en Arie, tijdelijk in Wijdenes wonen. Het gevolg was dat zowel tante Rie als tante Annie kennis maakte met jongens uit Wijdenes. Tante Rie leerde Jan Peerdeman kennen en tante Annie maakte kennis met Rein Visser. Ome Hil en Arie konden niet naar Wijdenes komen omdat zij in Duitsland te werk gesteld waren. Pas na de oorlog was duidelijk dat zij dit overleeft hadden.
In de laatste maanden van de oorlog ben ik geboren. Volgens mijn vader ben ik vernoemd naar zijn vader, volgens mijn moeder ben ik vernoemd naar haar broer waarvan toen niet nog niet bekend was of hij uit Duitsland zou terug keren.
Direkt na de oorlog, in 1946 heeft een joodse kennis (mogelijk ook een onderduiker?) een boom gepland in het toenmalige Palistina als blijk van waardering voor de inspanningen in oorlogstijd. Het bos waar de boom in gepland is, is genoemd naar de bekende Nederlandse verzetstrijder Joop Westerweel die zelf het einde van de oorlog niet meer mog mee maken.
Los van de ervaringen van de familie Schaap in Wijdenes zijn er meer herrinneringen. Bij het naspeuren op internet kwam ik een brief tegen geschreven op 12 december 1943. Voor mensen die Wijdenes en haar toenmalige inwoners kennen een bekende naam.
De uitkijk
Tussen oude fotoboeken toevallig ook een exemplaar van het weekblad Uitkijk van 8 mei 1950 gevonden met daarin een stuk over de oorlogsjaren op de boerderij, hoewel er in het verhaal geschreven wordt over het huisje van boer Schaap. Ook het vermelden waard is dat in dit zelfde stuk gesproken wordt over boer Kolles (moet zijn Kollis) en dat ook de overlijdensadvertentie (20 oktober 1974) tussen de stukken aanwezig is.
