Nu ik gepensioneerd ben is terug kijken naar het verleden een logische bezigheid. Niet dat er niets anders te doen is, maar mijmeren over dat wat er geweest is, kan ook leuk zijn. Komt bij dat de ontwikkelingen tegenwoordig zo snel gaan dat zaken die voor mij nieuw waren nu al weer soms volledig zijn vergeten. In het bijzonder in het vakgebied waarin ik meer dan 35 jaar werkzaam ben geweest, de ICT of zoals we dat vroeger noemde de automatisering. Zaken die bij voorbeeld nu vergeten zijn terwijl ze voor ons in onze jeugd nieuw waren, zijn de ponskaart of de computertape en de electrische schrijfmachine. Iets ouder, maar ik heb daar toch nog iets van meegekregen waren de ponsband (in gebruik bij de telex) en het programmeerbord. Bij het vertellen over deze zaken zie ik soms meewarige blikken en toch, zolang geleden is dat niet.
Om een aantal van de computers en andere apparatuur niet te vergeten volgen in min of meer chronologische volgorde een aantal apparaten waarmee ik gewerkt heb of zijdelings mee te maken heb gehad.
De eerste computer waarmee ik zou gaan werken was een IBM 360/25. In die tijd had deze nieuwe computer een levertijd van bijna een jaar. Voldoende tijd om de benodigde computerruimte te bouwen maar voor ons, de mensen die er mee moesten werken, best lastig. Een vergelijkbare computer was niet altijd beschikbaar bij vestigingen van IBM, daarom voor bepaalde testen uitgeweken naar een oudere computer, de IBM 1401. Veel van de functies gelijk aan die van de bestelde computer alleen trager en moeilijker te bedienen.
Links de IBM 14001 en rechts de IBM 360/25 (onze versie had een blauwe kast en beschikte niet over de zogenaamde konijnenhokken (verwisselbare harde schijven).
Voor beide systemen en ook voor de latere IBM 370/40 waren de ponskaarten het invoer medium. Iedere kaart bestond uit 10 rijen van 80 posities en kon dus 80 tekens bevatten. Tot ongeveer 1980 waren deze nog steeds in gebruik.
Opslag kon bij beide machines in beperkte mate op een harde schijf maar werd voornamelijk gedaan op magnetische tapes. Die konden veel meer informatie bevatten en hadden het voordeel dat ze konden rouleren en extern bewaard worden (uit veiligheid). Het laatste belangrijke onderdeel was de printer. Maximale breedte 132 tekens en geen grafische afbeeldingen en slechts 1 lettertype.
Bij wisseling van werkgever hoorde ook een andere computer alhoewel het verhaal veel overeen kwam. Nu betrof het een op dat moment nieuwste computer, een IBM 370/40 met ook een ander operating systeem (OS in plaats van DOS). De levertijd was nu ook weer heel lang en dus ook nu weer voldoende tijd om een computerruimte te bouwen. Testen gebeurde ook nu weer bij vestigingen van IBM en vond veelal midden in de nacht plaats vanwege beschikbare tijd.
Links een overzicht en rechts het bedieningspaneel met veel lichtjes en schakelaars. Met die laatste was het zelfs mogelijk om geladen programma's op bepaalde punten te wijzigen (hacken). Dat deden we soms tijdens testen omdat dat sneller was dan het programma aanpassen en opnieuw opstarten. (bij de beschrijving van Citroën staat een foto van onze eigen computer).
Bij een klant moest een systeem op een mini computer gaan draaien. Dit systeem was het SWIFT netwerk voor buitenlands betalingsverkeer. Het systeem is nu nog steeds in gebruik, de mini computer niet. Iedere bank met buitenlands betalingsverkeer moets over een dergelijke computer of een vergelijkbaar systeem beschikken. In Nederland koos zowel de NCB als de Nederlandse Bank voor deze oplossing. Ik heb beide mogen installeren. Daarvoor moest een draaiboek gemaakt worden zodat regulier computer personeel het systeem kon bedienen. Zoals bij veel handboeken die ik in die tijd geschreven heb, gebeurde dat gewoon met de pen, werd dit door een secretaresse getypt, was er daarna 1 of meerdere correctie rondes met veel knip en plak werk en onvermijdelijk gestreep en opnieuw schrijven en plaatjes inplakken, Als dat allemaal gebeurd was kon het gekopiëerd worden voor verspreiding.
Uit deze tijd zijn ook de geheugen chip en module. De chip was goed voor 8 bits (1 byte). De module was duidelijk nieuwer, de juiste capaciteit is niet bekend maar zal ergens 64 KB zijn geweest.
Rond deze tijd kwam de PC op. Niet die als basis de IBM PC had, maar bijvoorbeeld de Aplle II+ die mijn werkgever op de kop had weten te tikken. Volledig nieuw voor ieder die toen aktief was in de automatisering en ook de toepassings mogelijkheden moesten nog ontdekt worden. De Postbank (later ING) vond zo'n toepassing. In een grote bus werden een aantal van deze systemen opgesteld en met die bus werd door Nederland gereden. Met deze systemen konden mensen uitrekenen hoe een hypotheek zich in de loop van de tijd ontwikkelde (aflossingen en openstaande schuld per jaar). Ik heb daar mijn bijdrage aan geleverd. Om de mogelijkheden nog beter te leren kennen heb ik de Apple II+ met bijbehorende tv als beeldscherm en IBM elektrische schrijfmachine (met een kleine aanpassing) als printer mogen gebruiken.
Wij waren toen heel aktief bij wedstrijd zwemmen. Ik heb toen een programma gemaakt waarbij de wedstrijd administratie (serie en baan indeling en verwerking van gezwommen tijden naar uitslagen overzicht) gemaakt had. Dit kreeg veel belangstelling van de andere verenigingen en hoewel het tijdens een meerdaags toernooi een hele nacht doorwerken kostte om de juiste uitslagen te produceren, was het een succes.
Voor opslag werd grbruik gemaakt van zogenaamde floppy's. In eerste instantie flexiebele schijfjes, in latere versies in een hard omhulsel. De eerste floppy's werden al gebruikt in de grote IBM computersystemen voor opslag machine code, dan in een grote 8" versie. Deze waren ingebouwd zodat niemand die zag. Later werden ze steeds kleiner eerst 5,25" dan 3,5", betrouwbaarder, minder kwedsbaar en sneller. Toch is ook dit medium inmiddels vergeten.
Veel bedrijven ontwikkelden eigen computers en een daarvan was Epson. Vooral bekend van printers maar ze waren een van de eerste met een soort laptop. Een computer op A4 formaat voorzien van een volledig toetsenbord, een scherm van 4 regels van 80 posities, een kassarolprinter en een micro cassette voor opslag.
Binnen de beperkte mogelijkheden van het scherm was het wel mogelijk om grafische figuren te maken. Een hele vooruitgang. We hebben deze computer voor een schoenenwinkel voorzien van een barcode lezer en met een kassalade samen gebouwd tot een volledige kassa. Verkopen werden vast gelegd op de cassette en 's avonds verzonden naar het hoofdkantoor. Dat beschikte hierdoor dagen eerder over verkoop en voorraad gegevens.
Later met diezelfde barcode lezer het systeem ingezet voor registratie van retourzendingen tijdschriften. Met behulp hiervan kon bepaald worden wat de wederverkopers verkocht hadden. Deze laatste toepassing was overigens in Barcelona.
De tijd van de PC brak echt aan met de allereerste IBM PC. Mijn werkgever nam er een mee uit USA dus met 110V voeding en voorzien van 1 floppy lezer en een harde schijf van 10MB. Door onze ervaring met deze computer hebben we veel werk van klanten gekregen die ook deze PC aanschaften. Voordeel van dit systeem was dat er meerdere programmeertalen beschikbaar waren zoals Basic maar ook COBOL. Dit laatste was weer prettig omdat veel mainframe programmeurs dit beheersten.
De eerste systemen waren uitgerust met een monogchroom scherm met alleen tekst, maar al snel volgde eerst de kleurenschermen met alleen tekst en daarna de grafische kleurenschermen. Ook de 5,25"" floppy drives werden al snel vervangen door 3,5" floppy drives en de harde schijven werden net zoals het interne geugen snel groter.